We starten onze wandeling door Woudsend op het Ald Tjerkhôf waar in 1337 het Karmelietenklooster werd gebouwd. Dit was de geboorte van het dorp Woudsend. De huidige kerk op deze plaats, een zogenaamde Waterstaatskerk "Klassieke" stijl, gebouwd in 1837, werd in 1955 en 1990 gerestaureerd.

We lopen nu richting Nije Buorren en komen zo op de Ald Wyk, de vroegere kolk (= bewaarplaats van boomstammen in het water) van de houtzaagmolen. De oorspronkelijke kolk werd rond 1915 gedempt.

We gaan nu rechtsaf en lopen een stukje de Gloppe in. Hier vinden we een rijtje arbeidershuisjes. In het verleden werden deze huisjes bewoond door wel honderd mensen. Tegenwoordig bieden deze huisjes onderdak aan de zeilschool, waartoe ook de in 1719 gebouwde houtzaagmolen "De Jager" behoort. De molen en haar bijgebouwen behoren tot de meest complete van Nederland.

We lopen nu terug en via Ald Wyk naar het aan de Ie gelegen molenterrein. Let u ook eens op de mooie boerderij aan de overkant van de Ie. Als we teruglopen de Ald Wyk op, slaan we rechtaf de Dwerssteech in. Op nummer 2 zien we de voormalige kleuterschool.

We gaan rechtsaf de Bewaarskoallesteech in. Als we ons na nummer 5 en 7 omdraaien, zien we een prachtige klokgevel met gevelsteen. Dit pand werd eens bewoond door de eerste eigenaar van de molen "De Jager". We lopen door naar de Iewâl.

We vervolgen onze tocht linksaf het Kollegat in en lopen direct rechts de Modderige steech uit.

We gaan rechtsaf de Midstraat in en daarna rechtsaf de Seilmakkerssteech in. Het huis op nummer 3 heeft boven nog echte kinderbedsteden.

Als we weer op de Iewâl uitkomen, gaan we linksaf langs het moderne en het monumentale pand van "Woudsend Verzekeringen". De verzekeringsmaatschappij, een belangrijke werkgever voor Woudsend e.o., werd opgericht in 1816. De eerste schadeuitkering uit 1824 bedroeg f. 19,73. Per 1 oktober 2005 verdwijnt de naam "Woudsend Verzekeringen" van de gevel en wordt het "Fortis ASR".

We gaan linksaf de Dyk op en passeren de cafetaria waarvan de gevels, net als aan de overzijde van de straat, intact zijn gebleven.

We gaan linksaf de Midstrjitte in, waar onze aandacht direct wordt getrokken door het mooie winkeltje aan de rechterzijde: Slijterij Woudsend. Voorheen Slijterij Westra waar, naar aloud maar geheim recept, op ambachtelijke wijze de berenburg van Weduwe Westra werd gestookt. Een bezoek aan de slijterij is zeker de moeite waard.

Lopend tot het einde van de Midstrjitte moeten we ons bedenken dat deze straat aan het begin van de vorige eeuw bestond uit winkelpandjes; diverse gevels en ramen getuigen hiervan. We gaan aan het eind rechtsaf de Steatskoallesteech in en als we daarna weer rechtsaf gaan, komen uit in de Molestrjitte.

We gaan de tweede straat rechts it Skil in en zien op nummer 13 het Kapiteinshuisje. Let op het ankertje boven aan de gevel. Als het anker uithing was de kapitein thuis. Iets verder zien we de enige nog bestaande R.K. schuilkerk van Friesland uit 1792, de St. Michaëlskerk.

We gaan hierna linksaf de Kamp in. We komen dan bij het molenhuis en de graanmolen "Het Lam". In de graanmolen, wordt nog steeds op ambachtelijke wijze gewerkt. De molen werd gebouwd tussen 1650 en 1700. In 1500 stond hier de kloostermolen. In het molenhuis is een historische ruimte en een winkeltje gevestigd, waar u meel uit eigen molen kunt kopen.

We vervolgen onze wandeling en slaan rechtsaf de Dyk op en lopen weer in de richting van de brug "De Hellingbrêge". Kijkt u even naar "Het Lange Huis" aan de overkant van het voormalige postkantoor, nu pizzeria. In de gevel aan de dijkzijde zien we de gevelsteen van de oude boterwaag. Na het oversteken van de Dyk gaan we langs de pizzeria over de Waechswâl en en zien we de voormalige doopsgezinde kerk (de Vermaning), nu restaurant. De inrichting van dit restaurant laat nog steeds het vroegere gebruik van dit gebouw zien.

We gaan de Fermaningsteech naast de kerk door en dan schuin rechtdoor de Beurtfeartsteech in. We komen weer uit op de Iewal en gaan rechtsaf richting brug naar de oudste herberg uit de omgeving. De herberg is tegenwoordig zeer geliefd bij watersporters. Als we teruglopen langs de Iewâl dan komen we bij de voormalig Gereformeerde kerk uit 1912. De kerk is gebouwd op de plaats van de voormalige scheepswerf van de familie Tromp (later overgenomen door de familie Nijdam). De kerk is nu als particulier woonhuis in gebruik.

We gaan voor de kerk linksaf de Smidsteech in. Aan het eind van de steech gaan we rechtsaf en lopen de Midstraat verder uit tot het water "De Rakken".
We staan nu voor "Het Hege Hûs". Onbekend is of de naam is ontstaan omdat het huis "hoog" was, of omdat vroeger de familie Heeg er heeft gewoond. Deze familie was o.a. eigenaar van de voormalige zeepfabriek (aan de overzijde van het kruiswater) en olieslagerij "De Vlasblom" (in de panden achter "Het Hege Hûs").

We lopen terug over de Waagswâl en slaan vervolgens bij de plattegrond van Woudsend rechtsaf. We komen bij het Multifunctioneel Centrum "De Driuwpôlle". "De Driuwpôlle" betekend drijftil (een drijvend stuk land) en is een oude bijnaam voor Woudsend. Hiermee beëindigen we onze historische route door Woudsend. Voor het M.F.C. hebben we uitzicht over de Jachthaven en de daarbij behorende camping "De Rakken".

Gebaseerd op 'Cultuur Historische Wandelroute Woudsend', Hans van Veen en Hans Kooij.